کلید حرارتی

کلید حرارتی یکی از تجهیزات حفاظتی مهم در مدارهای برق صنعتی است که برای حفاظت موتورهای الکتریکی در برابر اضافه ‌بار و اتصال کوتاه استفاده می‌ شود. این تجهیز با ترکیب عملکرد حرارتی و مغناطیسی، در شرایطی که جریان از محدوده مجاز عبور می کند، مدار را قطع و از آسیب دیدن موتور و تجهیزات متصل به آن جلوگیری می ‌کند. کلید حرارتی معمولا در مدار قدرت و در کنار تجهیزاتی مانند کنتاکتور و رله‌ های کنترلی قرار می‌ گیرد و انتخاب درست آن نقش مهمی در عملکرد مطمئن تابلو برق دارد. برای انتخاب کلید مناسب، فقط توجه به جریان الکتریکی کافی نیست و باید جریان نامی موتور، ولتاژ کاری، تعداد فاز، جریان راه‌ اندازی و شرایط کاری هم بررسی شود.

انواع کلید حرارتی و کاربرد آن

کلید های حرارتی را می‌ توان بر اساس نوع مدار و تعداد پل به مدل‌ های مختلفی تقسیم کرد که کلید حرارتی تک فاز و سه فاز از پرکاربرد ترین مدل ها هستند. عملکرد این تجهیزات بر پایه دو مکانیزم اصلی انجام می شود. بخش حرارتی با استفاده از بی‌ متال، افزایش جریان ناشی از اضافه‌ بار را تشخیص می ‌دهد و در صورت ادامه شرایط غیر عادی، مدار را قطع می‌ کند. بخش مغناطیسی هم برای واکنش سریع در برابر جریان ‌های شدید مثل اتصال کوتاه به کار می ‌رود.

در مدار موتور، کلید حرارتی علاوه بر حفاظت در برابر اضافه ‌بار، می ‌تواند به‌عنوان وسیله قطع و وصل دستی مدار هم استفاده شود. محدوده تنظیم جریان در این تجهیز اهمیت زیادی دارد و باید با جریان کاری موتور هماهنگ باشد. اگر تنظیم کلید بیش از مقدار مورد نیاز باشد، حفاظت موتور در برابر اضافه ‌بار کاهش پیدا می‌ کند و تنظیم بیش از حد پایین هم می‌ تواند باعث قطع‌ های مکرر در زمان کار یا راه ‌اندازی شود.

کلید حرارتی تک فاز

کلید حرارتی تک فاز برای حفاظت موتور های تک فاز و برخی تجهیزات الکتریکی در مدارهای تک فاز استفاده می ‌شود. این کلید با تشخیص اضافه‌ بار و جریان اتصال کوتاه، از سیم‌ کشی و تجهیزات مدار در برابر جریان غیرمجاز محافظت می‌ کند. در زمان انتخاب، باید جریان نامی موتور و محدوده تنظیم کلید بررسی شود تا تجهیز در شرایط کاری عادی دچار قطع ناخواسته نشود.

قیمت کلید حرارتی تک فاز به عواملی مانند برند، محدوده جریان، قدرت قطع، کیفیت ساخت و سری محصول بستگی دارد. بنابراین مقایسه قیمت بدون در نظر گرفتن مشخصات فنی، معیار مناسبی برای انتخاب نیست. در کاربردهای صنعتی بهتر است اول مدل مناسب از نظر فنی مشخص شود و سپس محصولات برندهای مختلف با همان مشخصات با هم مقایسه شوند.

کلید حرارتی سه فاز

کلید حرارتی سه فاز بیشتر برای حفاظت موتورهای سه فاز، ماشین‌ آلات صنعتی، پمپ‌ ها، کمپرسورها و تجهیزات دارای موتور الکتریکی استفاده می ‌شود. این کلید جریان هر سه فاز را تحت کنترل دارد و در صورت بروز اضافه ‌بار یا اتصال کوتاه، مدار را از منبع تغذیه جدا می‌ کند. استفاده از کلید حرارتی سه فاز در مدار موتور، یکی از روش‌ های رایج برای ایجاد حفاظت مناسب در تابلوهای برق صنعتی است.

در انتخاب این تجهیز باید جریان نامی موتور، محدوده تنظیم جریان کلید و قدرت قطع آن در نظر گرفته شود. جریان راه‌ اندازی هم از این جهت اهمیت دارد که موتور در لحظه شروع به کار معمولا جریان بیشتری نسبت به حالت عادی دریافت می‌ کند. قیمت کلید حرارتی سه فاز هم بر اساس رنج جریان الکتریکی، سری محصول، برند و مشخصات حفاظتی تغییر می ‌کند.

نکات مهم در خرید کلید حرارتی

برای خرید کلید حرارتی مناسب اول مشخصات موتور یا دستگاه های الکتریکی را بررسی کنید و سپس مدل مناسب را انتخاب کنید. در پروژه‌ های صنعتی، انتخاب کلید تنها بر اساس قیمت یا نزدیک‌ ترین مقدار جریان الکتریکی روش مطمئنی نیست. هماهنگی کلید حرارتی با کنتاکتور، کابل، موتور و سایر تجهیزات مدار قدرت هم باید در نظر گرفته شود.

1. محدوده جریان: محدوده تنظیم کلید باید متناسب با جریان نامی موتور باشد تا در شرایط عادی باعث قطع ناخواسته نشود و در زمان اضافه‌ بار، حفاظت مناسبی ایجاد کند.
2. قدرت قطع: قدرت قطع کلید باید با میزان جریان اتصال کوتاه احتمالی مدار هماهنگ باشد تا کلید بتواند در شرایط خطا، مدار را به‌درستی قطع کند.
3. تعداد پل و ولتاژ: تعداد پل و ولتاژ نامی کلید باید با نوع مدار و ولتاژ کاری موتور مطابقت داشته باشد تا کلید عملکرد درستی داشته باشد.
4. جریان راه‌اندازی: نوع بار و جریان لحظه ‌ای موتور در زمان استارت باید در انتخاب کلید در نظر گرفته شود تا موتور در حین راه‌اندازی دچار قطع ناخواسته نشود.
5. برند و اصالت : انتخاب برند معتبر و اطمینان از اصالت کالا، کیفیت ساخت و عملکرد مطمئن کلید حرارتی را در شرایط کاری مختلف تضمین می ‌کند.

در تابلوهای برق صنعتی، کیفیت مکانیزم حفاظتی و دقت عملکرد کلید اهمیت زیادی دارد. استفاده از محصولی که محدوده جریان نامناسبی دارد، حتی اگر از نظر قیمت مقرون ‌به ‌صرفه باشد، می ‌تواند در بلندمدت باعث آسیب به موتور یا توقف ناخواسته خط تولید شود.

مقایسه قیمت کلید حرارتی برندهای مختلف

در بازار تجهیزات برق صنعتی ایران، برندهایی مانند تکو (TECO)، زیمنس (Siemens)، پارس فانال (Pars Fanal)، LS، اشنایدر و هیوندای در حوزه تجهیزات حفاظت موتور و کلیدهای حرارتی حضور دارند. البته سطح قیمت محصولات این برندها یکسان نیست و رنج جریان، سری محصول، قدرت قطع و مشخصات فنی روی قیمت نهایی تاثیر مستقیم دارد.

به‌طور کلی، پارس فانال را می ‌توان در گروه اقتصادی ‌تر بازار قرار داد. این برند برای پروژه ‌هایی که کنترل هزینه در کنار مشخصات فنی مناسب اهمیت دارد، انتخاب قابل بررسی است. تکو  برندی میان رده است که برای پروژه ‌هایی که به دنبال تعادل میان قیمت و کیفیت هستند، گزینه مناسبی است.  زیمنس هم به طور کلی در رده قیمتی بالاتری قرار دارد و بیشتر زمانی انتخاب می ‌شود که کیفیت ساخت، اعتبار برند و عملکرد مطمئن تجهیزات در اولویت باشد .البته نمی ‌توان یک ترتیب قیمتی ثابت برای تمام مدل‌ ها تعیین کرد و مقایسه درست باید بین مدل ‌هایی با مشخصات فنی مشابه انجام شود.